01 | Het ontwerp van Belgische geïntegreerde visie op circulaire economie

Home » 01 | Het ontwerp van Belgische geïntegreerde visie op circulaire economie

Adviezen
19/02/2025
Thema: Circulaire economie

Op vraag van de voorzitter van het Intra-Belgisch Platform Circulaire economie, in een brief van 20/01/2025
Dit advies werd voorbereid door de werkgroep innovatieve economische modellen
Samen met de CRB en de BRC Verbruik
Goedgekeurd door de Algemene Vergadering via schriftelijke procedure op 19 februari 2025

Inbehandelingneming

Op 20 januari 2025 ontvingen de CRB, de brc Verbruik en de FRDO (hieronder: de adviesorganen) van de voorzitter van het Intra-Belgisch Platform Circulaire economie een adviesvraag over het ontwerp van Belgische geïntegreerde visie op circulaire economie als motor voor economische groei en veerkracht.

Het onderstaande advies biedt een antwoord op deze adviesvraag.

Het werd opgesteld door de subcommissie Circulaire economie van de CRB, de subcommissie Leefmilieu van de brc Verbruik en de werkgroep ‘Innovatieve economische modellen’ van de FRDO. Het werd op 19 februari 2025 door de plenaire vergaderingen van de CRB, de FRDO en de brc Verbruik goedgekeurd.

ADVIES

1. Een Belgische geïntegreerde visie als belangrijke stap in een versnelde transitie naar een circulaire economie

[1] De adviesorganen verheugen zich erover dat de federale en gewestelijke administraties verenigd in het Intra-Belgisch Platform voor Circulaire economie een ontwerp van Belgische geïntegreerde visie op circulaire economie hebben opgesteld. Ze zijn van oordeel dat dit een belangrijke stap is om tijdens de komende legislatuur de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Zoals ze ook stelden in hun gezamenlijk advies van 6 december 2024 is zo’n visie immers belangrijk om te komen tot een meer samenhangend beleid inzake circulaire economie in België, met maatregelen van de verschillende bevoegdheidsniveaus die elkaar aanvullen en versterken. Tevens is zo’n visie belangrijk om als België met één stem te kunnen spreken in het kader van het besluitvormingsproces op het niveau van de EU en dus op dat niveau impact te hebben.
[2] De adviesorganen bedanken de voorzitter van het Intra-Belgisch Platform voor Circulaire economie voor het feit dat hij hen om advies vraagt over het ontwerp van geïntegreerde visie op circulaire economie en hiermee gevolg geeft aan hun vraag om ter zake geraadpleegd te worden.
[3] De adviesorganen stellen met tevredenheid vast dat in de ontwerpvisie rekening wordt gehouden met heel wat van de aanbevelingen die ze in hun gezamenlijk advies van 6 december 2024 formuleerden. Het betreft onder meer: het volgen van een transversale aanpak waarbij de verschillende administraties en beleidscellen van de bevoegde ministeriële kabinetten op verschillende beleidsniveaus worden betrokken; het definiëren van smart doelstellingen; de voortgang in het bereiken van die doelstellingen monitoren en evalueren; een focus op de implementatie van de Europese wetgeving; ervoor zorgen dat toekomstige werknemers de nodige vaardigheden verwerven voor jobs in een circulaire economie; het wegwerken van regelgevende, fiscale en financiële belemmeringen voor de transitie naar een circulaire economie; het verder ontwikkelen en op internationaal niveau verspreiden van de Belgische expertise op het vlak van circulaire economie; inspelen op de vraagzijde via overheidsopdrachten en een grotere bewustmaking van de burgers.
[4] Ten slotte vinden de adviesorganen het positief dat het Intra-Belgisch Platform voor Circulaire economie zal worden versterkt en dat voor de versterking ervan niet enkel zal worden ingezet op eigen middelen en mensen voor het platform, maar dat ook de expertise die aanwezig is bij de verschillende entiteiten beschikbaar wordt gesteld. Het is inderdaad belangrijk dat de middelen die ter beschikking worden gesteld aan dit platform in overeenstemming zijn met zijn versterkt mandaat.

2. Aandachtspunten bij de ontwerpvisie

[5] De adviesorganen sommen hieronder een aantal punten op die volgens hen in acht moeten worden genomen bij het finaliseren van de Belgische geïntegreerde visie op circulaire economie. Gelet op het beperkte tijdsbestek waarover ze beschikken om dit advies uit te brengen, hebben ze zich voor het formuleren van deze aandachtspunten gebaseerd op een vergelijkende analyse tussen het ontwerp van geïntegreerde visie en hun gezamenlijk advies van 6 december 2024.

Naast een sterkere coördinatie in België, ook nood aan versterkte coördinatie t.a.v. de EU

[6] De adviesorganen vinden het belangrijk om niet alleen te komen tot een versterkte coördinatie binnen België, maar vinden ook een versterkte coördinatie ten aanzien van de EU noodzakelijk. De belangrijkste beleidsimpulsen inzake circulaire economie komen immers van dat niveau.
[7] Het is dan ook belangrijk dat België voldoende impact kan uitoefenen op Europees niveau, wat vereist dat België met één stem kan spreken. De standpunten van België m.b.t. dossiers (wetgevende initiatieven) inzake circulaire economie die verdedigd worden in het kader van het Europese besluitvormingsproces zouden in de schoot van het Intra-Belgisch Platform kunnen worden voorbereid.

Naast focus op de implementatie van de Europese wetgeving, ook aandacht nodig voor de opvolging van een effectieve en correcte toepassing ervan

[8] De adviesorganen verwelkomen de focus die in de ontwerpvisie wordt gelegd op de implementatie van Europese wetgeving. Naast de omzetting in nationaal recht van de Europese wetgeving inzake circulaire economie binnen de toegemeten termijn, is volgens hen ook de opvolging (toezicht en controle) van de effectieve en correcte toepassing ervan belangrijk. De beperkte middelen en het personeel van de verschillende regeringen/administraties in België moeten volgens de adviesorganen doordacht naar die twee taken worden (her)bestemd met het oog op het garanderen van een gelijk speelveld.
[9] Wat betreft het markttoezicht op e-commerce is er bijzondere aandacht nodig voor die ondernemingen en activiteiten die moeilijk te controleren zijn en te vaak de dans ontspringen, waaronder niet-EU online retailers en marktplaatsen die niet-EU handelaren hosten.

De regelgevende, fiscale en financiële belemmeringen voor de transitie naar een circulaire economie wegwerken

[10] De adviesorganen vinden het positief dat de ontwerpvisie de regelgevende, fiscale en financiële belemmeringen voor de transitie naar een circulaire economie wil aanpakken. De adviesorganen herhalen hier hun verzoek om tot actie over te gaan en concrete maatregelen uit te werken om de belemmeringen die in de talrijke reeds gerealiseerde studies over deze onderwerpen werden geïdentificeerd, zo snel mogelijk weg te werken.

Overheidsopdrachten sturen in de richting van een circulaire economie en vereenvoudigen

[11] De transitie naar een circulaire economie vraagt niet alleen maatregelen aan de aanbodzijde, maar ook een ondersteuning van de vraagzijde. De adviesorganen zijn dan ook verheugd dat de ontwerpvisie de belangrijke rol erkent die overheidsopdrachten kunnen spelen in de transitie naar een circulaire economie.
[12] Ze vragen om overheidsopdrachten meer circulair te maken door naast het aspect ‘prijs’ ook sociale, milieu- en circulariteitscriteria op te nemen. Criteria die de circulariteit afremmen dienen te worden uitgefaseerd.
[13] Voor de adviesorganen is het belangrijk dat circulaire/duurzame overheidsaanbestedingen het industrieel beleid ondersteunen en, meer in het algemeen, dat ze ingezet worden om op duurzame wijze zoveel mogelijk waarde te creëren voor de Belgische samenleving en economie. In dit kader herhalen ze hun vraag om de overheidsaanbestedingen zoveel mogelijk te vereenvoudigen, zodat zoveel mogelijk bedrijven (in het bijzonder ook kmo’s) erop kunnen inschrijven.

Niet alleen voorlichtingscampagnes, maar ook het pedagogisch kader een rol laten spelen in het vergroten van de bewustmaking

[14] De adviesorganen zijn van oordeel dat er, zoals bepaald in het ontwerp van geïntegreerde visie, ook moet worden ingezet op het vergroten van kennis en bewustmaking van burgers van het belang van duurzame productie- en consumptiepatronen om zo de vraag te stimuleren.
[15] Ze zijn van mening dat de voorlichtings- en communicatiecampagnes waarin de ontwerpvisie voorziet dit kunnen bevorderen, maar niet zullen volstaan. Ook het onderwijs en voortgezette vormingsinitiatieven (en ruimer, het pedagogische kader) hebben hierbij een belangrijke rol te vervullen.

Digitalisering : niet alleen aandacht voor de voordelen, maar ook voor de impact op het elektriciteitsverbruik en op de vraag naar kritische grondstoffen

[16] Zoals wordt vermeld in het ontwerp van geïntegreerde visie kan digitalisering de circulaire economie ondersteunen door onder meer de traceerbaarheid van materialen te vergemakkelijken, logistieke stromen te optimaliseren… De adviesorganen wijzen er echter op dat de toenemende digitalisering ook zal leiden tot een toenemend verbruik van elektriciteit en tot een (sterke) vraag naar kritieke grondstoffen. De adviesorganen vragen daarom dat deze implicaties mee in aanmerking worden genomen en worden opgevolgd.

Voldoende aandacht voor de sociale uitdagingen

[17] De adviesorganen zijn tevreden dat in het ontwerp van geïntegreerde visie wordt bepaald dat toekomstige werknemers (studenten en werkzoekenden) zullen worden klaargestoomd voor jobs in een circulaire economie door de kennis en vaardigheden die nodig zijn in een circulaire economie op te nemen in de onderwijscurricula en in de professionele opleidingen. Daarnaast is het volgens de adviesorganen eveneens belangrijk dat de huidige werknemers in een dergelijke economie kunnen blijven werken. Bijgevolg herhalen ze hun vraag om ook aandacht te hebben voor de omscholing van deze groep.
[18] Daarnaast herhalen de adviesorganen dat de veiligheid van personen (burgers en werknemers) en de bescherming van het leefmilieu basisprincipes zijn die in alle initiatieven met betrekking tot de circulaire economie in aanmerking moeten worden genomen. Het is belangrijk dat de bepalingen uit de Codex over welzijn op het werk van 28 april 2017 te allen tijde worden gerespecteerd en dat ze zo nodig worden aangepast.

3. Naar een geïntegreerd actieplan met betrokkenheid van de adviesorganen

[19] De adviesorganen vragen dat de geïntegreerde strategische visie in een volgende fase wordt geconcretiseerd in een interfederaal, geïntegreerd en coherent actieplan dat de verdeling van de bevoegdheden respecteert en rekening houdt met de specifieke sociaal-economische kenmerken van elk gewest.
[20] Gelet op het belang van monitoring en evaluatie voor de effectiviteit van het beleid, zijn de adviesorganen verheugd met de aandacht hiervoor in het ontwerp van geïntegreerde visie. Op basis van monitoring- en evaluatieoefeningen kan immers worden vastgesteld waar er in voorkomend geval nood is aan bijsturing en/of aanvulling van de acties in het actieplan om de nagestreefde doelen te bereiken. Het is tevens belangrijk dat dit actieplan kan evolueren en kan worden aangepast om in samenhang te blijven met het toekomstige werkprogramma ‘Circulaire economie’ van de Europese Commissie.
[21] Het voornemen om kwantificeerbare doelstellingen vast te leggen, is in dit kader belangrijk. Volgens de adviesorganen zou elke actie die in het actieplan wordt opgenomen gepaard moeten gaan met een SMART doelstelling (specifiek, meetbaar, haalbaar, realistisch en tijdelijk omlijnd) en met een tijdschema voor de uitvoering ervan.
[22] De adviesorganen vragen ten slotte om hen te betrekken bij de opstelling, de opvolging en de evaluatie van het actieplan voor een circulaire economie. Een structurele samenwerking met deze organen biedt immers als voordeel dat de voorgestelde beleidsacties kunnen worden afgetoetst aan de realiteit op het terrein en dat het draagvlak ervoor kan worden vergroot, wat belangrijk is voor een geslaagde implementering ervan. Het is echter, zowel voor de adviesorganen als voor de administraties, belangrijk dat de raadpleging zo vroeg mogelijk in het proces gebeurt. Consensusvorming vraagt immers overleg, en dus ook tijd.