02 | Advies over voedselverlies en –verspilling

Advies (pdf)

1. Context

• [a] Op 25 november 2014 organiseerde de FRDO haar jaarforum over het thema voedselverlies en -verspilling.
• [b] Als opvolging van dit jaarforum werd binnen de raad afgesproken een advies op eigen initiatief uit te werken over het thema voedselverlies en -verspilling. Het uitgangspunt daarbij was dat het advies zich hoofdzakelijk zou richten op voorstellen voor het federale beleidsniveau. Die dienen gezien te worden als complementair aan initiatieven die al in ontwikkeling zijn op gewestelijk niveau.
• [c] Het advies herbevestigt en bouwt verder op eerder ingenomen standpunten over een duurzaam voedingsysteem.[1]

2. Advies

2.1 Coördinerende rol op federaal niveau en eigen beleid

• [1] De raad is voorstander van een overleg tussen de verschillende betrokken actoren in het kader van voedselverlies en –verspilling. In dat verband is de raad voorstander
  • dat de federale regering het initiatief neemt om te komen tot een structureel overleg tussen de federale en gewestelijke overheden rond het thema voedselverlies en -verspilling. Dat kan in het kader van de interministeriële conferentie duurzame ontwikkeling en de nationale strategie duurzame ontwikkeling. Dit zou kunnen gebeuren onder de koepel van een nationaal overleg duurzame voedingsystemen. Het nastreven van complementariteit tussen de verschillende beleidsniveaus is daarbij belangrijk.
  • van de oprichting van een nationaal transversaal platform voedselverlies en -verspilling (met daarin overheden, vertegenwoordigers bedrijven en middenveld). Het platform dient een meerwaarde te bieden tegenover wat al bestaat in de gewesten (bv. Vlaams ketenplatform).
• De bedoeling van het overleg is om ervaringen uit te wisselen, zorgen dat er geen tegenstrijdige initiatieven genomen worden en te bekijken waar samenwerking mogelijk is.
• Concrete punten die in dit overleg aan bod kunnen komen, zijn:
  • Gewestelijke en federale initiatieven of actieprogramma’s.
  • Sensibiliseren en informeren van de consument, bv. inzake houdbaarheidsdatum en aankoopgedrag en inzake een kritische houding rond consumptie en reclame (afstemming aanpak en ervaringen met informatie- en sensibiliseringcampagnes), onder andere via meerjarige campagnes.
  • Uitwisseling van goede praktijkvoorbeelden.
  • Internationale processen en onderhandelingen. Versterkt overleg om te komen tot een gezamenlijke houding ten aanzien van het EU-beleid op dit vlak en de internationale processen rond de SDGs,[2] in de FAO[3] en de WHO.[4]
  • Harmoniseren van het verzamelen van data over voedselverlies- en verspilling op de verschillende beleidsniveaus.
• [2] Waar nodig zou de federale overheid, op basis van dat overleg, een coördinerende rol moeten kunnen spelen (afstemmen van beleid). Dat is het geval bij een mogelijke voedselverliescrisis, zoals de recente perencrisis, op het vlak van preventie en aanpak.
• [3]Op het federale niveau vraagt de raad gecoördineerde initiatieven van de verschillende betrokken beleidsdomeinen (onder meer in het kader van het nieuwe plan duurzame ontwikkeling). Binnen de verschillende beleidsdomeinen zou de federale overheid moeten onderzoeken welke acties een bijdrage kunnen leveren aan de strijd tegen voedselverlies. Afstemming van het beleid is nodig.
• [4]De raad vraagt dat de federale overheid werk maakt van een grotere beleidscoherentie. Het nastreven van een correcte toepassing van het principe van de ‘cascade van waardebehoud’[5] – rekening houdend met de drie dimensies van duurzame ontwikkeling – is daarbij belangrijk. Concreet vraagt de raad te onderzoeken hoe financiële stimuli voedselverlies en –verspilling in de keten kunnen veroorzaken en hoe dat kan worden tegengegaan.
• [5] De raad spreekt zich uit tegen mogelijke voedselverspilling en mogelijk voedselverlies ten gevolge van cosmetische criteria (zowel wettelijke als informele handelsnormen) voor groenten en fruit. Federale en gewestelijke overheden zouden in samenwerking met de keten initiatieven moeten ondernemen om de aard en de mate van de problematiek in kaart te brengen en desgevallend oplossingen daarvoor te formuleren.
• [6] De raad vraagt in deze context aandacht voor de teelt van voedselgewassen voor de productie van biobrandstoffen.

2.2 Faire handelspraktijken

• [7]De raad vraagt ook aandacht voor voedselverlies en –verspilling die kunnen voortvloeien uit handelspraktijken. De raad erkent de inspanning van de agrovoedselketen voor de bevordering van faire handelspraktijken en vraagt de federale overheid om samen met de keten de invloed ervan op vermindering van voedselverlies en –verspilling te evalueren.

2.3 Beleidsdoelstellingen

• [8] De raad is voorstander van een globale beleidsdoelstelling voor de verschillende beleidsniveaus samen op het vlak van voedselverlies en –verspilling. De raad stelt voor dat de overheden zich samen engageren voor de afgesproken doelstelling. De raad vraagt tevens dat het federale beleidsniveau bijdraagt om de doelstellingen op gewestelijk[6] niveau te helpen bereiken.
• [9] De raad vraagt te onderzoeken of bij de aanvullende indicatoren[7] die het Planbureau in 2015 zal uitwerken[8] ook het thema voedselverlies en –verspilling kan worden opgenomen. Die indicatoren zouden in die zin aansluiten bij de federale langetermijnvisie duurzame ontwikkeling.[9] Het Planbureau zou zich moeten baseren op gegevens die afkomstig zijn van de gewesten.

2.4 Beleid sensibilisering en communicatie, zelf het goede voorbeeld geven

• [10] De raad vraagt te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om verpakkingsverantwoordelijken te stimuleren om nog meer te werken rond verpakkingen die voedselverlies bij de consument kunnen verminderen, en dit door het ontwerp van de verpakking en de informatie op de verpakking. Goede praktijken ten aanzien van bewaaradviezen voor en na het openen van verpakkingen, met betrekking tot informatie, duidelijkheid, leesbaarheid en plaatsing, zouden moeten worden gepromoot en uitgewisseld binnen de keten.
• [11] De raad vraagt een grotere aandacht voor voedselverlies en –verspilling in de richtlijnen voor de bestekken op het vlak van catering. Het is aangewezen dit verder te onderzoeken via de werkgroep duurzame overheidsopdrachten van de ICDO.[10]
• [12] De raad vraagt speciale aandacht te geven aan voedselverlies- en verspilling bij het verder zetten van de projecten duurzame voeding (gecoördineerd door de FIDO[11]) voor de restaurants van het federaal overheidspersoneel.
• [13] De raad vraagt te bekijken of er mogelijkheden zijn om lokale initiatieven te ondersteunen voor het meenemen van restjes in restaurant.[12]

2.5 Preventie voedselverlies in beleid voedselveiligheid, zonder de voedselveiligheid in het gedrang te brengen

• [14] De raad is er voorstander van dat de federale bevoegdheid inzake houdbaarheidsdata maximaal benut wordt om de houdbaarheidsdata beter zichtbaar en begrijpelijk te maken (in overeenstemming met de EU-regelgeving).
• [15] De raad is voorstander van een verder onderzoek naar de mogelijke negatieve impact van het huidig beleid voedselveiligheid op de preventie van voedselverlies enerzijds en op de mogelijkheid tot verwerking van overschotten door de sector van de voedselhulp anderzijds. De raad stelt voor dat het FAVV[13] nagaat – in overleg met de betrokken actoren – welke aanpassingen in haar beleid mogelijk zijn om voedselverliezen terug te kunnen dringen.
• [16] Een aantal initiatieven (bv. omzendbrieven) van het FAVV wordt op Europees niveau als ‘best practice’ beschouwd. De Europese Commissie is vragende partij om te bekijken waar aanpassingen of verduidelijkingen van regelgeving op EU-niveau kunnen leiden tot minder voedselverlies, zonder voedselveiligheid te hypothekeren. De raad stelt voor dat het FAVV hierin een voortrekkersrol speelt, daarin gesteund door de federale regering.
• [17] In verder overleg met het FAVV zouden oplossingen gevonden moeten worden voor die voedingsmiddelen waarvan de uiterste consumptiedatum dezelfde dag afloopt in de winkels.

2.6 Sociaal aan de slag gaan met voedseloverschotten

• [18] De raad is verheugd dat de verantwoordelijke minister voor financiën aankondigde[14] dat de terugvordering van de BTW bij gratis schenkingen wordt uitgebreid naar schenkingen aan lokale caritatieve instellingen. De raad vraagt wel om te onderzoeken of er nog andere fiscale maatregelen mogelijk zijn die de schenking van voedseloverschotten aan mensen in armoede kunnen stimuleren:
  • Uitbreiding van terugvordering van BTW bij schenkingen aan andere sociale (economie) organisaties die zich richten op mensen in armoede bv. sociale kruideniers, ….
  • Schenkingen door bedrijven in natura aan liefdadigheidsorganisaties aftrekbaar maken van de vennootschapsbelasting.[15]
  • Vrijstelling van verpakkingsheffing en accijnzen op gedoneerde voedingsproducten.
  • Uitbreiding van terugvordering van BTW voor aankopen door de overheid in het kader van het FEAD-fonds[16] voor de voedselbanken.
• [19] De raad is voorstander van het ondersteunen van projecten rond sociaal aan de slag gaan met voedseloverschotten in onder meer de sociale economie. Ondersteunende maatregelen kunnen nuttig zijn om de capaciteit van de betrokken organisaties te versterken (logistiek, organisatie, personeel) om geschonken voedseloverschotten op een professionele en voedselveilige wijze te kunnen verdelen en verwerken. De raad nodigt de federale overheid uit initiatieven in die richting te nemen.
• [20] De raad stelt voor dat bekeken wordt hoe via middelen van het volgende Europese FEAD-fonds[17] (wordt federaal geregeld) steun kan worden gegeven voor acties van organisaties in de sociale economie rond voedseloverschotten.
• [21] De raad roept de federale overheid en het FAVV op tot overleg met de betrokken sectoren om de aansprakelijkheid bij schenking te beperken.[18]
• [22] De raad vraagt te onderzoeken of een verplichte verzekering burgerlijke aansprakelijkheid voor de voedselbanken kan worden ingesteld.

[1] In het bijzonder: Advies duurzaam voedingssysteem (2010a03), Advies over dierlijke en plantaardige eiwitten (2011a01).

[2] SDGs = Sustainable Development Goals. De SDGs worden de opvolgers van de millenniumdoelstellingen. In het kader van het proces Post-2015 wordt op dit moment onderhandeld over een set SDGs. Een akkoord wordt verwacht in september 2015.

[3] FAO = Food and Agriculture Organisation of the United Nations

[4] WHO = World Health Organisation

[5] Zie studie OVAM. De cascade van waardebehoud toont de gewenste prioriteit van de bestemmingen. Des te hoger op de cascade, des te hoger het waardebehoud. (1) Preventie: voorkomen van voedselverlies, (2) Toepassing voor humane voeding: bv. voedselbanken, (3) Converteren voor humane voeding: be-, ver- en herbewerking van voedsel, (4) Toepassen in dierenvoeding, (5) Grondstoffen voor de industrie, (6) Verwerken tot meststof door vergisting en/of compostering, (7) Toepassing voor duurzame energie: doel is energieopwekking, (8) Verbranden als afval (zonder energieopwekking), (9) Storten.

[6] Zo zijn er op Vlaams niveau bv. al beleidsdoelstellingen afgesproken. In de recent goedgekeurde “Ketenroadmap Voedselverlies 2015 – 2020” staan de volgende bepalingen als beleidsdoelstelling voor Vlaanderen: “De ketenpartners, OIVO en de Vlaamse overheid schuiven als langetermijndoelstelling naar voren om voedselverliezen in Vlaanderen met 30% te verminderen tegen 2025. | De ketenpartners, OIVO en de Vlaamse overheid streven ernaar om gezamenlijk de voedselverliezen in Vlaanderen met 15% te verminderen tegen 2020 (inspanningsverbintenis) en roepen alle actoren op om de doelstelling te helpen realiseren.”

[7] Wet van 14 maart 2014.

[8] Zie: http://www.plan.be/press/communique-1345-nl-indicatoren+van+duurzame+ontwikkeling+balans+2014 .

[9] Federale Langetermijnvisie Duurzame Ontwikkeling(18 juli 2013): Deel 2, “29 De voedselverspilling over de volledige voedingsketen zal aanzienlijk verminderd zijn.” Zie ook de indicatoren die in het KB zijn opgenomen.

[10] ICDO = Interdepartementale Commissie voor Duurzame Ontwikkeling

[11] FIDO = Federaal Instituut voor Duurzame Ontwikkeling

[12] Bv. het project ‘Restorestjes’ in Gent.

[13] FAVV = Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

[14] Minister Van Overtveldt kondigde dit aan tijdens de commissie Financiën in de Kamer, op woensdag 11 maart 2015.

[15] Momenteel zijn in België enkel geldelijke schenkingen aftrekbaar van de vennootschapsbelasting. In bv. Frankrijk zijn schenkingen in natura wel aftrekbaar.

[16] FEAD = Fund for European Aid to the Most Deprived

[17] Binnen het huidige FEAD-fonds is dat nog niet mogelijk. Voor het volgende FEAD-fonds zou een dergelijke mogelijkheid moeten voorzien worden.

[18] Naar het voorbeeld van de ‘Good Samaritan Act’.